De belangrijkste kenmerken bij een hoogbegaafd kind
Hoogbegaafdheid is meer dan alleen heel slim zijn. In de praktijk zien we dat het een combinatie is van cognitieve capaciteiten, persoonlijkheidskenmerken en omgevingsfactoren. Toch blijft het herkennen ervan vaak lastig, zeker wanneer kinderen zich aanpassen of wanneer hun gedrag anders wordt geïnterpreteerd.
Wat is hoogbegaafdheid?
Hoogbegaafdheid bevat een hoge intelligentie, maar ook hoe een kind denkt en leert. Zo spelen bijvoorbeeld creativiteit, motivatie en het vermogen om ingewikkelde verbanden te zien een belangrijke rol. Hoogbegaafde kinderen gaan namelijk vaak op zoek naar alternatieve manieren van probleemoplossing. Daarnaast leren hoogbegaafde kinderen vaak snel, begrijpen ze dingen diepgaand en leggen ze makkelijk verbanden.
Hoogbegaafde kinderen zijn vaak gevoeliger dan anderen en hebben een sterk gevoel voor rechtvaardigheid. Ze merken veel op en denken na over wat eerlijk is. Hoogbegaafdheid laat zich dus niet alleen zien in schoolprestaties, maar ook in hoe een kind de wereld beleeft.
Kenmerken van een hoogbegaafd kind
Hoewel geen enkel kind hetzelfde is, zien we in de praktijk een aantal terugkerende kenmerken:
- Snelle informatieverwerking en een groot leervermogen
- Sterk analytisch en logisch denken
- Grote woordenschat en vroege taalontwikkeling
- Nieuwsgierigheid en een sterke behoefte aan begrijpen (denk aan waaromvragen)
- Creativiteit en originele denkwijzen
- Perfectionisme en hoge eisen aan zichzelf
- Gevoeligheid
- Sterk rechtvaardigheidsgevoel
Tegelijkertijd kunnen deze kinderen ook kenmerken laten zien die minder snel met hoogbegaafdheid worden geassocieerd, zoals faalangst, onderpresteren of sociaal terugtrekgedrag. Dit soort kenmerken ontstaan doordat er een mismatch is tussen wat het kind nodig heeft en wat de omgeving biedt.
Verschil met “gewoon slim”
Het onderscheid tussen een slim en een hoogbegaafd kind zit vaak niet in de hoeveelheid kennis, maar in de manier van denken. Waar een slim kind goed kan reproduceren en leren, zal een hoogbegaafd kind eerder verbanden leggen, kritisch zijn en behoefte hebben aan diepgang. Daarbij hebben slimme kinderen doorgaans een realistischer zelfbeeld en zijn ze tevreden met hun prestaties, terwijl hoogbegaafde kinderen vaak emotioneel gevoeliger en kritischer op zichzelf zijn.
Signalen per leeftijd
De manier waarop hoogbegaafdheid zich uit, is verschillend per leeftijd. Bij jonge kinderen valt vaak een vroege taalontwikkeling, grote nieuwsgierigheid en een sterke behoefte aan zelfstandigheid op. In de basisschoolleeftijd zie je vaker dat kinderen snel door de leerstof gaan, zich gaan vervelen of juist kritisch worden. Soms gaan ze onderpresteren of hebben ze moeite met aansluiting bij leeftijdsgenoten. In de adolescentie kunnen meer diepgaande vragen ontstaan en spelen perfectionisme, faalangst of motivatieproblemen een grotere rol. Belangrijk om te beseffen is dat signalen niet altijd direct zichtbaar zijn, omdat kinderen zich kunnen aanpassen aan hun omgeving en daardoor niet altijd laten zien wat ze nodig hebben.
Wanneer is een hoogbegaafdheidsonderzoek nodig?
Verder onderzoek is zinvol wanneer er signalen zijn van onderpresteren, het zelfbeeld van je kind onder druk staat en er twijfel is over de onderwijsbehoeften van het kind. Het is hierbij zinvol om naar het totale functioneren van het kind te kijken, dus naast cognitief ook emotioneel en sociaal. Een integrale benadering helpt om zowel sterke kanten als ondersteuningsbehoeften in kaart te brengen.
Het herkennen van hoogbegaafdheid vraagt om een brede blik. Niet elk hoogbegaafd kind valt op door hoge prestaties, sommigen vallen juist op doordat ze vastlopen. Juist daarom is het belangrijk om signalen tijdig te herkennen en kinderen een omgeving te bieden waarin ze zich cognitief én emotioneel kunnen ontwikkelen.
Bij Praktijk Maltha verrichten wij al meer dan 44 jaar onderzoek naar hoogbegaafdheid. Wij hebben geen wachtlijsten en helpen graag met jullie hulpvraag. Neem contact met ons op voor meer informatie.
Wellicht zijn deze artikelen ook interessant voor je:
